پایان نامه جستجوی کیفیت­ها و الگوهای فضایی در سکونتگاه­های غیررسمی نمونه موردی- محله افغان آباد شهرستان گنبدکاووس- قسمت 2

وهش………… 163

جدول (5-2) مشکلات محله از دیدگاه ساکنان………… 164

جدول (5-3) بدترین مکان­های محله از دیدگاه ساکنان………… 166

جدول (5-4) بهترین مکان­های محله از دیدگاه ساکنان، تعداد و درصد پاسخ­دهندگان………… 167

جدول (5-5) حس ساکنان نسبت به محله بر اساس نتایج پرسشنامه­ها………… 168

جدول(5-6) ویژگی­های یک محله خوب از دیدگاه ساکنان………… 169

جدول (5-7) درصد فراوانی و میانگین متغیرهای تحقیق در طیف لیکرت………… 170

جدول (5-8) جدول مربوط به آزمون کولموگرف اسمیرنف………… 172

جدول (5-9) ماتریس همبستگی پیرسون بین متغیرهای پژوهش………… 173

جدول (5-10) درصد فراوانی و میانگین متغیر­ها در طیف لیکرت………… 174

جدول (5-11) همبستگی میان سرمایه­اجتماعی و احساس عدم امنیت سکونت………… 175

جدول (5-12) رابطه تمایل به مشارکت در بهسازی محله با سایر متغیرهای پژوهش………… 176

جدول (5-13) همبستگی میان سرمایه اجتماعی و احساس عدم امنیت سکونت………… 178

جدول (6-1) ارزیابی محله افغان­آباد با بهره گرفتن از تکنیک SWOT………… 181

 

 

 

 

فهرست اشکال

شکل (1-1) ساختار پژوهش………… 10

شکل (3-1) ترازوی بهسازی و توانمند­سازی: نیاز به برقراری تعادل میان بهسازی و توانمندسازی برای برون رفت از چرخه­های معیوب………… 48

شکل (3-2) شبکه بدون بستگی (الف) و شبکه با بستگی (ب)، (کلمن، 1384، 66)………… 58

شکل (3-3) سمت چپ:بافت پیرامون میدان دل کامپو سی ینا، سمت راست: بخشی از بافت محله افغان آباد………… 77

شکل (3-4) بخشی از پروژه بلو هوریزنته در سائوپائو………… 78

شکل (3-5) موقعیت،جمعیت وتولیدناخالص ایالت سائوپائولو………… 79

شکل (3-6) نمونه ای از بهسازی زاغه در سائوپائولو،………… 80

شکل (3-7) Jardim Olinda, Sao Paolo، (The Cities Alliance, 2008, 55)………… 83

شکل (3-8) بهسازی زاغه در سائوپائولو………… 84

شکل (3-9) سکونتگاه غیر­رسمی بر روی زمین کشاورزی در کابل،………… 88

شکل (4-1) الگوی مکان گزینی ساکنان آغازین محله با توجه به موانع و محدودیت های طبیعی………… 101

شکل (4-2) ترکیب سنی جمعیت محله افغان آباد، (نقش کلیک، 1389، 26)………… 103

شکل (4-3) هرم سنی- جنسی جمعیت محله افغان­آباد در سال 1385………… 104

شکل (4-4) توزیع سطح سواد در میان با سوادان 6 ساله و بیشتر جمعیت نمونه بررسی (نقش کلیک، 1388، 68)………… 106

شکل (4-5) قالیبافی درون منازل در محله افغان­آباد………… 107

شکل (4-6) محصوریت کوچه­ها در محله افغان­آباد………… 110

شکل (4-7) نمونه­ای از مقیاس انسانی موجود در فضاهای همگانی محله افغان­آباد………… 110…………

شکل (4-8) پیچیدگی به دلیل تنوع هندسی فضاها و تنوع ساخت و سازها در محله افغان آباد………… 111

شکل (4-9) نمونه­ای از خانه­های قدیمی­تر، گونه نخست در دسته­بندی مسکن در محله افغان­آباد………… 113

شکل (4-10) پلان و کروکی دو واحد نوساز با یک اتاق در طبقه دوم در محله افغان آباد………… 114

شکل (4-11) ارتباطات درونی سه خانه، دو نمونه نخست از خانه­های قدیمی و گونه غالب خانه­های محله است و گونه سوم ساختمانی نوساز در محله افغان­آباد………… 115

شکل (4-12) درختان و سردر بلند مسجد جامع در خط آسمان محله محله افغان­آباد………… 138

شکل (4-13) کیفیت جداره­ها در محله افغان آباد………… 139

شکل (4-14) بازی کودکان در فضای باز ورودی محله افغان آباد………… 141

شکل (4-15) نمونه­ای از قرارگاه­های رفتاری در کنار مسجد هجرت در محله افغان­آباد………… 142

شکل (4-16) نمونه ای از قرارگاه­های رفتاری در کنار مغازه در محله افغان­آباد………… 143

شکل (4-17) تجمع افراد در کنار دستفروشی در فضای باز ورودی محله افغان­آباد………… 143

شکل (5-1) مشکلات محله از دیدگاه ساکنان و درصد پاسخ­دهندگان به هر یک از مشکلات………… 164

شکل (5-2) مشکلات محله از دیدگاه ساکنان و امتیاز هر مشکل………… .165

شکل (5-3) درصد هر یک از بدترین مکان­های محله از دیدگاه ساکنان………… 166

شکل (5-4) درصد بهترین مکان ها از دیدگاه ساکنان………… 167

شکل (5-5) ویژگی­های یک محله خوب از دیدگاه ساکنان و درصد پاسخ­دهندگان به هر ویژگی………… 170

شکل (5-6) میانگین متغیرهای تحقیق برای محله در طیف لیکرت………… 171

شکل (6-1) طرحی از نتیجه بهسازی پیشنهادی محله افغان آباد………… 200

شکل (6-2) روند اصلاح قطعات تفکیکی و افزایش هدایت­شده تراکم ساختمانی در محله………… 210

شکل (6-3) عقب نشینی­های پیشنهادی و قطعات جای گرفته در عمق بلوک ها………… 212

شکل (6-4) یکی از الگوهای ممکن اصلاح قطعات به همراه معابر اصلاح شده و شبکه دفع آب­های سطحی………… 212

شکل (6-5) الگوی اصلاح هندسی قطعات تفکیکی و جابجایی قطعات جای­گرفته در عمق بلوک­ها………… 213

شکل (6-6) الگوی پیشنهادی سطح اشغال و تراکم ساختمانی………… 215

شکل (6-7) نمودی از طرح پیشنهادی در راستای فعال­سازی و بهبود منظر جداره­ها………… 216

شکل (6-8) الگوی مناسب موجود برای دیوار حیاط………… 217

شکل (6-9) الگوی فعال­سازی جداره­های فضاهای همگانی………… 218

شکل (6-10) الگوی گیاهان بالارونده بر روی دیوار و در حیاط………… 219

شکل (6-11) نمودی از نتیجه ی پیروی از سند راهنما در بازسازی خانه ها و بهسازی فضاهای همگانی………… 220

شکل (6-12) دید پرنده پیشنهادی میدان ورودی افغان آباد………… 221

شکل (6-13) دید ناظر از ورودی پیشنهادی محله………… 222

شکل (7-1) تأثیر الگوهای همجواری جوامع بر نحوه گزینش مکان زندگی………… 228

 

 

 

فهرست نقشه ها

نقشه (4-1) موقعیت محله افغان آباد در شهر گنبد کاووس………… 99…………

نقشه (4-2) سازمان فضایی محله افغان آباد………… 116

نقشه (4-3) ساختار فضایی محله افغان آباد………… 117

نقشه (4-4) مورفولوژی در مقیاس بلوک………… 119

نقشه (4-5) مورفولوژی در مقیاس قطعات تفکیکی………… 120

نقشه (4-6) دانه بندی محله افغان آباد………… 122

نقشه (4-7) تعداد طبقات محله افغان آباد………… 123

نقشه (4-8) تراکم ساختمانی در محله افغان آباد………… 125

نقشه (4-9) نوع مصالح در محله افغان آباد………… 126

نقشه (4-10) سه بعدی ایزومتریک پر و خالی از محله افغان آباد………… 127

نقشه (4-11) کاربری اراضی محله افغان آباد………… 130

نقشه (4-12) سلسله مراتب دسترسی در محله افغان آباد………… 131

نقشه(4-13) کیفیت دسترسی در محله افغان آباد………… 132

نقشه (4-14) برآیند نقشه های تصویر ذهنی برداشت شده به همراه درصد اشاره پاسخ دهندگان………… 136

نقشه (4-15) بررسی عناصر پنج گانه لینچ در محله افغان آباد………… 137

نقشه (4-16) سازمان بصری محله افغان آباد………… 140

نقشه (6-1) فاز نخست مداخله، کاهش مخاطرات زیست محیطی………… 204…………

نقشه (6-2) فاز دوم مداخله، کفسازی و تکمیل شبکه دفع آبهای سطحی…………………………………………………………………………………. 206

نقشه (6-3) فاز سوم مداخله، اصلاح شبکه معابر………… 207

نقشه (6-4) ارتقای کیفیت های محیطی در فضاهای همگانی محله………… 208

نقشه (6-5) پلان پیشنهادی فضای باز ورودی………… 209

 

مقدمه

هنگامی که به سکونتگاه­های بشر در آینده می­اندیشیم ناخودآگاه تصویر شهرهایی زیبا و پیشرفته در ذهن ما شکل می­گیرد. اما با نگاهی به رشد شتابان شهرنشینی در کشورهای جهان سوم و بررسی روند گسترش کلانشهرها، وارد دنیای واقعی می­شویم. جهانی را پیش رویمان می­بینیم که به واسطه ساختارهای اقتصادی و اجتماعی موجودش بخشی از جوامع را از دستیابی به حقوق و نیازهای اولیه­اشمحروم می­سازد. دولت­ها و مردم این بخش جامعه را طرد کرده و از آن دوری می­گزینند تا درگیر گرفتاری­های خاص آن نشوند. و بدین ترتیب این بخش رها شده که ساختارها و قوانین را در تضاد با نیازهای حیاتی­اش می­یابد، می­کوشدحقوق خویش را با گریز از قانون بازیابد و نیازهایش را برآورده سازد. سرپناه و مسکن یکی از همان نیازهایی است که طبقات تهیدست اجتماعی در کشورهای جهان سوم برای برآورده شدنش چاره­ای جز نادیده گرفتن قانون نمی­یابند و اینجاست که اسکان غیررسمی آغاز می­شود.

با گسترش سکونتگاه­های غیررسمی و بروز مشکلات و آسیب­های برآمده از آن­ها است که نهادهای متولی شهر دست به کار می­شوند و در آغاز می­کوشند با از میان برداشتن آن­ها صورت مسئله را پاک کنند. اما چون ریشه­های اقتصادی و اجتماعی مسئله پابرجاست، دیر یا  زود با این واقعیت روبرو می­شوند که بسیاری از این سکونتگاه­ها آمده­اند که بمانند. دیری نمی­گذرد که راه­حل­های تسکین دهنده­ای نظیر جابجایی نیز به دلیل تأمین نشدن منابع کنار گذاشته می­شوند. از این پس کوشش نهادهای برشمرده بر تأمین حداقل خدمات با نگاهی کمی و از بالا به پایین متمرکز می­شود. محدودیت منابع و ضعف­های ساختاری باعث می­شود که پروژه­های خدمات رسانی به کندی پیش روند و در بهترین شرایط می­توان امیدوار بود که بخشی از نیازهای کمی ساکنان برآورده شود. اما هنوز این اجتماعات چه از نظر کالبدی و چه اجتماعی به عنوان تکه­ای جدامانده از شهر مادر باقی می­مانند.

با این مقدمه می­توان دریافت که چرا رویکردهای تازه روبرویی با سکونتگاه­های غیررسمی، بر توانمند­سازی و بهبود کیفیت­های محیطی این اجتماعات با بهره­گیری از دارایی­ها و ظرفیت­های فیزیکی، انسانی و اجتماعی آن­ها تاکید دارند. رویکردهایی که می­کوشند این اجتماعات را هم از دیدگاه اجتماعی و هم کالبدی به شهر مادر پیوند دهند.

 


 

 

 

 

 

 

فصل اول:

کلیات پژوهش

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1 بیان مسئله

سکونتگاه غیر­رسمی، ناظر بر محل اسکان بخشی از جمعیت شهری در جهان سوم است که خارج از بازار رسمی زمین و مسکن و بر پایه قواعد و قول و قرارهای خاص خود، به دست خود ساکنان این گونه مکان­ها ساخته شده است (صرافی، 1387، 8).این گونه سکونتگاه­ها اغلب دارای ویژگی­های زیر هستند (www.undro.org.ir):

  • مسکن ­سازی شتاب­زده توسط استفاده­کنندگان که عمدتا به دلیل نبود پروانه ساختمان و پیروی نکردن از برنامه­ریزی رسمی شهرسازی، مجموعه­ای نابسامان به وجود می­آورند.
  • پیوستگی عملکردی با شهر اصلی و گسست کالبدی از آن با تجمعی از اقشار کم­درآمد.
  • محیطی با کیفیت پایین زندگی و کمبود شدید خدمات و زیربناهای شهری و تراکم بالای جمعیتی.

“مسکن­گزینی در این گونه سکونتگاه­ها در واقع کوششی است که تهیدستان نامتشکل شهری و مهاجران روستایی برای حذف اجاره مسکن از سبد هزینه­های خانوار انجام می­دهند و بر خلاف این باور نادرست که سکونتگاه­های این چنینیمعضلی کالبدی، اجتماعی و فرهنگی است، نبود یا حذف این سکونتگاه­ها در کشورهای جهان سوم می­تواند به شورش­های شهری و رشد جمعیت زیر خط فقر شتاب دهد”(پیران، 1387، 18).

رئیس برنامه اسکان بشر اعلام نموده است که سال 2007 نخستین سال در تاریخ بشر است که بیش از نیمی از جمعیت جهان در شهرها به سر برده­اند و در همین سال، شاهد عبور تعداد جمعیت ساکن نواحی فرودست شهری از مرز یک میلیارد نفر بوده­ایم؛ یعنی یک نفر از هر سه نفر شهرنشین. از اینرو می­توان گفت شهری شدن فقر از بزرگ­ترین چالش­های توسعه جهانی است که در صورت تداوم روند نامطلوب کنونی، در طی سه دهه آتی شامل 2 میلیارد نفر ساکن نواحی فرودست شهری خواهد شد (صرافی، 1387، 6). با توجه به افزایش جمعیت شهرها، چنین برآورد می­شود که امروزه نزدیک به 850 میلیون نفر یا 42.7 درصد جمعیت شهری جهان در حال توسعه در زاغه­ها و سکونتگاه­های غیررسمی زندگی می­کنند (مشکینی، 1388، 42).

اگرچه به طور متوسط در مقایسه با بسیاری از کشورهای در حال توسعه، سکونتگاه­های غیررسمی در ایران از کمیت و کیفیت مسکن و زیربناهای بهتری برخوردارند، اما با توجه به جهانی شدن اقتصاد با پیامدهایی همچون شهری شدن فقر و دو سطحی شدن جامعه، تداوم و چاره نکردن این شرایط، می­تواند به شکاف بیشتر انتظارات و واقعیات در اجتماعات غیررسمی بیانجامد و آن­ها را محمل عصیان و آسیب­های بیشتر کند(www.undro.org.ir).

به کیفیت­های فضایی در سکونتگاه­های غیررسمی می­توان از دو دیدگاه نگریست. از سویی این سکونتگاه­ها به دلایلی همانند عجله درساخت و ساز، مصالح نامناسب، بی­برنامگی، توانایی مالی و فنی پایینو بی­توجهی به مسئله کیفیت فضای زندگی در هنگام ساخت به دلیل نیاز فوری سرپناه،از کیفیت پایین فضاهای همگانی رنج می­برند و نگاه کمی برای پیوند دادن این سکونتگاه­ها با شهر مادر بسنده نیست. بنابراین در بهسازی این سکونتگاه­ها نباید از کیفیت چشم پوشید. و این می تواند زمینه ورود دانش طراحی شهری به مسئله اسکان غیررسمی باشد.

از سویی دیگر سکونتگاه­های غیررسمی را می­توان به عنوان نمونه­های کوچکی از نحوه پیدایش سکونتگاه­های بشری به دیده آورد. سکونتگاه­هایی که از پویایی ذاتی برخوردار بوده و به خاطر نبود قوانین و مقررات رسمی در آن­ها، به مرور زمان خود را با شرایط محیطی هماهنگ می­سازند. بدین­روی روند پیدایش و رشد آن­ها می­تواند نشان­دهنده تأثیر ویژگی­های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و از این دست بر فرم کالبدی سکونتگاه­های انسانی باشد.

افزون بر همه این­ها با نگاهی به بافت­های برخی سکونتگاه­های غیر­رسمی که به شیوه تصرف خزنده شکل گرفته­اند، می­توان شباهت­هایی را میان آن­ها و بافت­های انداموار روستایی و یا تاریخی یافت. کیفیت هایی همچون گذرهایی پیچ در پیچ، فضاهای باز خرد مقیاس، تباین و دیدهای متوالی متنوع، شاید در پس به هم ریختگی و آلودگی این سکونتگاه­ها رنگ باخته باشد. اما مطالعه آن­ها می­تواند بستر­ساز پدید آمدن الگویی جایگزین برای توسعه­های “بساز و بفروشی” باشد، توسعه­هایی که نخست طراحی و آماده­سازی می­شوند و پس از آن مشتری­های جورواجور با قدرت خرید مشابه برای آن­ها جستجو می­شوند.

 

1-2 اهمیت و ضرورت پژوهش

بنا بر اعلام مرکز اسکان بشر در سال 1996 یک پنجم جمعیت جهان فاقد خانه­ای در شأن زندگی انسان بودند که دامنه گسترده­ای از بی­سرپناه­ها و خیابان­خواب­ها تا آلونک­نشینان را در بر می­گرفت. این نسبت برای کشور­های « جنوب » در حال افزایش بوده به طوری­که در منطقه­با رونق اقتصادی آسیا – اقیانوسیه، حدود 60 درصد جمعیت شهری در سال 2000 بدین­گونه مسکن گزیده­اند.کمیسیون جهانی آینده شهرها در قرن بیست و یکم میلادی نیز هشدار داده است که به موازات رشد ابرشهرها[1]، فقر شهری در کشورهای جنوب افزایش خواهد یافت. همچنین بخش عمده­ای از رشد شهرنشینی بر پایه اقتصاد غیررسمی و همراه با گسترش سکونتگاه­های غیررسمی صورت خواهد گرفت و این گرایش را “غیررسمی شدن شهرنشینی”[2]نامیده است (صرافی، 1381 الف، 5).

[1]. Mega cities

[2]. Informalized urbanization

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

تعداد صفحه :  310

قیمت : 14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :               [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***