توسعه شهر، مشارکت مردم، حوزه نفوذ، سلسله مراتب

شناسايي ويژگيهاي طبيعي( توپوگرافي، زمين شناسي، ژئومورفولوژي، خاکشناسي و.. ) جمع آوري اطلاعات مربوطه پرداخته شده است. براي تهيه اطلاعات مورد نياز، ابتدا نقشههاي توپوگرافي با مقياس 50000 وارد محيط Arc GIS 9.3 گرديد، سپس اين نقشهها، زمين مرجع و رقومي شدند. پس از رقومي کردن، مدل ارتفاعي رقومي DEM شهر نورآباد تهيه گرديد و بدين طريق لايههاي اطلاعات شيب و جهت دامنه منطقه تهيه شد. پس از تبديل لايههاي اطلاعاتي به فرمت رستري، ويژگيهاي شيب، ژئومورفولوژي، فاصله از رودخانه و پوشش گياهي، بارش و دما مشخص گرديد. مرحله بعد تهيه نقشههاي مربوط به مکانيابي توسعه شهري، مکانگزيني شهر نورآباد و مکانيابي توسعه آتي شهر در محيط GIS بود. که دراين مرحله نقشهها، تهيه گرديد، سپس با توجه به هريک از معيارهاي اکولوژيکي (قره گوزلو -مخدوم) اقدام به ارزيابي تناسب هريک از عوامل اکولوژيکي براي توسعه شهري گرديد. با توجه به منطق بولين مناطقي که متناسب با معيارها بودند امتياز 1 و مناطقي که نامناسب بودند امتياز صفر گرفتند و سرانجام تليفق نقشهها ( Overly ) صورت پذيرفت. اين کار براي اين منظور انجام گرفت که نقش مثبت و منفي عوامل اکولوژيکي منطقه بر روي توسعه فيزيکي و مکان گزيني شهر نورآباد مشخص گردد.GIS با داشتن قابليت هاي منحصر به فرد در ايجاد سيستمهاي پشتيباني و تصميم گيريهاي فضايي و با داشتن توابع تحليلي (بخصوص امكانات تحليل شبكه، مدل هاي تخصيص مكاني و بطور كلي مدلسازي) مي‏تواند درحل مسائل مختلف منجمله تحليل دسترسيها، تعيين حوزه نفوذ، مكانيابي و تخصيص منابع، توسعه پايدار، توسعه عدالت اجتماعي و… به عنوان ابزاري قدرتمند با قابليت انعطاف پذيري بالا عصا و ياور مديران و سازندگان پيكرة شهرها باشد. بعلاوه به هنگام كردن نقشه كه درگذشته ماهها به طول ميانجاميد درحال حاضر به طور ساعتي انجام ميپذيرد (محمدي ،1381، 60). GIS هزينهها را كاهش داده و زمان (كه در برنامهريزي اهميتي خاص دارد) را بطرز شگرفي مطيع خود ساخته است.

1-7-1) مدل منطق بولين 1 يا منطق صفرو يک).
اين منطق برگرفته شده از نام رياضيدان مطرح انگليسي ( جورج بولي ) بوده است. در اين مدل، اطلاعات راجع به هر نقشه ورودي به شکل دوتايي (باينري 9 صفر و يک تبديل مي شوند و نقشه خروجي نيز بعد از ترکيب يک نقشه جديد با دو کلاس صفر و يک خواهد بود. به عبارت ديگر عضويت در يک مجموع مناسب است با نامناسب، و حد وسطي ندارد و نقشههاي نهايي و تلفيق يافته نيز هر پيکسل 2 يا مناسب است يا نامناسب تشخيص داده ميشود( نقيبي، 1382، 17 ). منطق بولين يا منطق (صفر و يک)، ترکيب منطقي نقشهها را به صورت صفر و يک نشان ميدهد که با عملکردهاي شرطي نتيجه بدست ميآيد. اين مدل داراي مجموعه اي است که فقط دو عنصر دارد و بايد با هر يک از معيارهاي ترکيب شونده اهميت برابر داده شود و لذا براي انتخاب مکان، اين محل يا مناسب است و يا نامناسب و هيچ حالي ديگري ندارد( ثنايي نژاد، 196:1376).
در تحليل مدل هاي فضايي، عمليات مربوطه معمولا لايه به لايه انجام ميشود. عمليات يک يا چند لايه را به عنوان ورودي دريافت کرده و براساس آن لايه جديدي به عنوان خروجي توليد ميکند. براساس اين روش در نتيجه ترکيب لايهها، واحدهايي به عنوان مناطق مناسب انتخاب ميشوند که تمام عوامل اکولوژيکي آن مناسب (1) باشند. اگر تنها براساس يک عامل، واحدي نامناسب تشخيص داده شودآن قسمت از مجموعه زمينهاي نامناسب حذف خواهد شد. به اين طريق با ورود هر لايه به مدل محدوده واحدهاي مناسب کوچکتر شده تا اينکه در نهايت براساس جمع معيارها واحدهايي که باقي ميماند به عنوان محدوده مناسب تشخيص داده ميشوند. گاهي اوقات در نتيجه ورود لايه ها به مدل و محدود شدن واحدهاي مناسب، ممکن است هيچ واحدي به صورت مناسب باقي نماند زيرا به هر حال بخشهاي مختلف سرزمين در زمينه هاي متفاوت ممکن است داراي محدوديت هايي باشند. به اين ترتيب از ميان مجموعه معيارها تنها براساس يک معيار، نامناسب تشخيص داده شوند در اين صورت کل آن واحد از مجموعه زمينهاي مناسب خارج ميشود. در حالي که اين امکان وجود دارد که نامناسب بودن اين معيار را از طريق اقداماتي جبران کرد.(فرجي سبکبار و مطيعي لنگرودي، 1381).

1-8) مشکلات تحقيق
در طول هر تحقيق براساس موضوع، مکان و زمان تحقيق مشکلاتي رخ ميدهد، نظر به اينکه در زمينه برنامهريزي شهري در شهر نورآباد تاکنون مطالعات جامعي صورت نگرفته است بنابراين طبيعي است که مشکلات زيادي بر سر راه تهيه و تدوين اين رساله وجود خواهد داشت. در انجام اين تحقيق مشكلات زيادي وجود داشت كه سرعت انجام كار را كاهش ميداد. بطور كلي اهم مشكلاتي كه نگارنده با آن مواجه بوده است عبارتند از :
– به دليل نبود يك نقشه مبنايي دقيق جهت انجام كار و عدم همكاري سازمانهاي مربوطه جهت تهيه نقشه براي انجام تحقيق، تهيه نقشه پايه به سختي صورت پذيرفت.
– عدم همكاري سازمانهاي متولي در امر تهيه آمار و اطلاعات لازم و تأخير مسئولين مربوطه جهت ارائه آمار و اطلاعات.
– عدم دسترسي به آمار واطلاعات شهرستان و شهر نورآباد به دليل جوان بودن بعضي از ادارات و نبود واحد آمار در بسياري از ادارات مربوطه.
– ارجاع بسياري از ادارات به مرکز استان براي اخذ آمار و اطلاعات مورد نياز.

فصل دوم
مباني نظري تحقيق

2-1). مقدمه: اين
فصل از تحقيق، ابتدا مفاهيم اساسي و پايه مربوط به توسعه شهري و سپس متغيرهايي را که، در توسعه فيزيکي شهر نقش دارند مورد بررسي قرار گرفتهاند.

2-2) مباحث مربوط به توسعه شهري

شهر 3
شهر و شهرنشيني روند اجتماعي برجسته‌اي است که بيشتر موجب دگرگوني در روابط متقابل انسان با محيط و با انسانهاي ديگر شده است. در حقيقت تغيير در واکنش‌هاي انسان‌ها نسبت به هم و نسبت به محيط، به تحول اجتماعي و دگرگوني فضائي امکان داده که نمود عيني آن به صورت يک پديدة نو که اصطلاحاً (شهر ناميده مي‌شود ) نمايان گرديده است. ويژگيهاي شهر و مفهوم آن در دوره‌هاي مختلف تاريخي و مناطق مختلف يکسان نبوده و مفهوم آن در هر دوره و مناسب با هر سرزميني در مسير تاريخ تفاوتهايي را نشان مي‌دهد. امروزه تعريف جامعي از شهر که بتواند شامل کلية شهرهاي جهان باشد مشکلست، چرا که شهرها به سيستم‌هاي اقتصادي و اجتماعي همسان وابسته نبوده و نکات مشترکي بين آنها وجود ندارد. بنابراين هر يک از جغرافيدانان بنا به ادراک و برداشت خود تعريفي از شهر کردهاند ( فريد، 1382 : 1 ). در واقع شهر زيستگاهي است انسان ساخت و در زير يک قدرت سياسي مشخص که تمرکز جمعيتي نسبتاً پايداري را در درون خود جاي مي‌دهد، فضاهاي ويژه براساس تخصص‌هاي حرفه‌اي به وجود مي‌آورد تفکيکي کما بيش مشخص ميان بافت‌هاي مسکوني و کاري ايجاد مي‌کند و فرهنگي خاص را به مثابه حاصلي از روابط دروني خويش پديد مي‌آورد که درون خود خرده فرهنگ‌هاي بيشماري را حمل مي‌کند( فکوهي، 1383: 28-29 ). با اين همه شهر اجتماعي است با تعداد و تراکم معين و متناسب جمعيت، با بافت و ساختار کالبدي يکپارچه و بهم پيوسته اعم از محلات، کوي‌ها، و يا مناطق مسکوني، فضاهاي فرهنگي، بازرگاني، توليدي، اداري، ارتباطي، کشاورزي و نظاير آنها که اکثريت ساکنان شاغل دائمي آن در مشاغل غير کشاورزي بکار اشتغال داشته و بر اثر تمرکز توليد و خدمات فرامحلي، کانون سياسي-اجتماعي، فرهنگي، اداري، مواصلاتي، و مرکز مبادلات اقتصادي و تأمين نيازهاي حوزة جذب و نفوذ فضاي پيرامون خود نيز مي‌باشد ( نظريان،1383: 4-1 ). شهر به مثابه بخشي از سلسله مراتب سيستم فضايي و تقسيمات سياسي- جغرافيايي هر کشور براساس شاخصهاي مختلفي مانند: نوع حکومت، مديريت، سطح آگاهي، علاقهمندي اجتماعي و مشارکت مردم در نظام تصميمگيري شکل ميگيرد( زاهديفر، 1373 : 10 ).

برنامهريزي
بطور کلي از زماني که بشر براي شناسايي محيط اطراف و تسهيل در امر زندگي و رفع مشکلات و نيازهاي خود به تکاپو پرداخت، در حقيقت، دست به يک نوع برنامه‌ريزي زد. در صورتي که بخواهيم تعريفي کلي از برنامه‌ريزي داشته باشيم، مي‌بايستي برنامه‌ريزي را عبارت از کوششي در جهت انتخاب بهترين برنامه‌ها در جهت رسيدن به هدفهاي مشخص بدانيم که ممکن است اين کوشش‌ها و برنامه‌ها، تا مرحلة نهايي هدف نيز پيش نرود، بلکه گامهايي در جهت رسيدن به آن باشد (شيعه، 1381: 85-86 ). برنامه‌ريزي به معناي انديشيدن و تنظيم پيشاپيش امور، قبل از بروز وقايع و رويدادها است تا در اموري همچون بهداشت، سلامت، رفاه، آسايش، خوشبختي افراد جامعه، نتايج مطلوبي بدست آيد، بديهي است براي برنامه‌ريزي دقيق مي‌توانيم اشتباهات گذشته را جبران نموده و نسبت به آينده هوشيار‌تر عمل کنيم ( هيراسکار، 1376: 14).
برنامه‌ريزي فعاليتي است که بشر از آغاز به آن مشغول بوده است. هيچ اقدامي براي رسيدن به هدف هرچه باشد به نتيجه نميرسد، مگر آنکه شامل برنامهريزي باشد. اقدامات لازم براي نيل به هدف به طور اصولي از مراحل زير ميگذرد:
– مشخص کردن هدف‌ها
– انتخاب وسايلي که براي رسيدن به هدف‌ها به کار مي‌رود
– به کار بردن اين وسايل
اين سه مرحله روي هم فرايند برنامه‌ريزي را تشکيل مي‌دهند. با توجه به اين توضيحات ارائه شده، برنامه‌ريزي را چنين مي‌توان تعريف نمود: “تصميم آگاهانه جهت يافتن راههاي مناسب براي رسيدن به مطلوب‌هاي انساني و تأمين منابع لازم، برنامه‌ريزي محسوب ميگردد” ( استعلاجي و عبدالرضا مسلمي، 1380: 10 ). برنامه‌ريزي داراي تعاريف زيادي مي‌باشد، براي درک بهتر مفهوم برنامه‌ريزي و آشنايي با ديدگاههاي ديگر در مورد آن در زير چند نمونه از آنها ذکر مي‌شود:
برنامهريزي فرآيندي است آيندهنگر که به شدت تحت تأثير گذشته و حال است. برنامه‌ريزي دانش علمي و تکنولوژيک را با فعاليتهاي ساخت اجتماعي مرتبط ميسازد (Fridman,1987, 38).
“پيتر هال” برنامه‌ريزي را چنين تعريف مي‌نمايد: “برنامهريزي، به عنوان فعاليتي همگاني، فراهم آوردن سلسله‌اي از کارهاي منظم است که به دسترسي به هدف کلي و يا هدف‌هاي کلي بيان شده مي‌انجامد” (سيف‌الديني، 1383: 32). “واترسون” برنامه‌ريزي را چنين تعريف مي‌کند: برنامه‌ريزي، فعاليتي سازمانيافته و تلاشي هوشيارانه، به منظور گزينش بهترين راه‌حل‌هاي پيشنهادي موجود، براي دسترسي به هدفهاي کلي ويژه است. برنامهريزي، نشان دهندة بکارگيري بخردانة دانش انسان براي فرايند دستيابي به تصميم‌هايي است که همچون بنياني براي فعاليت انسان، عمل مي‌کنند. هستة مرکزي اين فعاليت، ايجاد رابطه بين هدف‌هاي نهايي و ابزار دستيابي به آنها، با هدف دسترسي به هدف‌هاي نهايي، با استفاده از باکفايت‌ترين و کارآمدترين استراتژي‌ها است” (همان کتاب، ص 30).”فريدمن” برنامهريزي را نوعي تفکر دربارة مسائل اجتماعي، اقتصادي تعريف نموده که جهت‌گيري و آينده‌نگري به صورت علمي، در
روابط، اهداف و تصميمات همه جانبه دارا بوده و بشدت در زمينة خطمشي و برنامه از جامعيت برخوردار باشد (زياري، 1383: 19) و از لحاظ سيستمي به منظور بهبود زندگي انسانها سيستمها را تحت کنترل خود درآورد ( Fridman & Alonso, 1964,61).

برنامهريزي شهري4
همانطور که در تعريف برنامهريزي بيان گرديد? برنامهريزي کلا عبارت است از يک فعاليت علمي و منطقي? در جهت رسيدن به هدفهاي مورد توجه جامعه. اگر اين مبنا مورد قبول واقع شود برنامهريزي شهري عبارت است از تامين رفاه شهرنشينان? از طريق ايجاد محيط بهتر? مساعدتر? آسان تر? سالمتر? ودلپذيرتر (شيعه، 1383 : 101). برنامهريزي شهري? در واقع در جهت تامين نيازهاي خدمات شهري? و در نظر گرفتن عوامل مختلف اقتصادي و اجتماعي در يک سيستم برنامهريزي شهري جامع و پويا? مشخص کردن سياستها و برنامههاي توسعه شهري? هماهنگ کردن آنها با ساير برنامههاي عمراني در سطح منطقهاي و کشوري و تنظيم برنامه ها و طرحها در دوره زماني معين است(زياري،1383 : 55-54 ). برنامهريزي شهري پوياست و علت پويايي آن اين است که شهر مانند يک موجود زنده است که مقداري مکانيسم اين ارگانيسم را متاثر ميکند. بنابراين، جهت تامين نيازهاي خدمات شهري و در نظر گرفتن عوامل مختلف اقتصادي و اجتماعي در يک سيستم برنامهريزي شهري جامع و پويا? مشخص کردن سياستها و برنامههاي توسعه شهري? هماهنگ کردن آنها با ساير برنامههاي عمراني در سطح منطقهاي و کشوري، و تنظيم برنامهها و طرحها در دوره زماني معين از اولويت ويژهاي برخوردار است(شيعه، 1383 : 102 ).

کاربري اراضي5
مفهوم كاربري اراضي به معناي به كارگيري زمين براي اهداف به خصوص توسط انسان مي‌باشد. (meyer, 1994, 10) كاربري زمين به طور ذاتي درباره‌ي تمام جنبه‌هاي فضايي يا فعاليت‌هاي انساني در زمين و طريقه‌اي كه سطح زمين مي‌تواند براي نيازهاي مختلف آماده شود و از آن بهره‌برداري گردد بحث مي‌كند. (Robing, 1989, 19-20) و يا كاربري زمين جنبه‌هاي فضايي همه‌ي فعاليت‌هاي انساني را در روي كره‌ي زمين براي رفع نيازهاي مادي و فرهنگي او نشان مي‌دهد. (Northam, 1975, 168).
كاربري زمين در واقع بهره‌برداري صحيح انسان از طبيعت است كه در چند دهه‌ي اخير از سوي پژوهشگران به ويژه دانشمندان علم جغرافيا به كار رفته است. در واقع اين واژه استفاده از امكانات و توانايي زمين را نشان مي‌دهد به عبارت ديگر نحوه‌ي استفاده از زمين و كاركردي كه به آن تعلق مي‌گيرد را كاربري زمين گويند اين كاركرد ممكن است در مقياس منطقه باشد و يا در مقياس سكونت‌گاه‌هاي انساني و شهر مد نظر باشد (عسكري، رازاني و رخشاني، 1381: 5) بر همين مبنا برنامه‌ريزان معمولاً زمين را از نظر ميزان كاربرد و اثرات آن به محل، محيط و جامعه دستهبندي مي‌كنند (سيف‌الديني، 1378: 259).

رشد و توسعه شهري6
رشد شهري اضافه شدن مناطق و محلههاي جديد و گسترش خودرو و بيرويه شهرها را شامل ميشود. توسعه فيزيکي و رشد جمعيت شهري به سرعت تغييرات و دگرگونيهاي را در شکل شهر بوجود ميآورند که به صورت گسترش فيزيکي شتاب آلود و به صورت نامتعادل و ناهماهنگ بروز ميکند? رشد شهري به نوعي حاکي از عدم وجود برنامهاي خاص و يا متعادل با گسترش و افزايش جمعيت است بطور کلي افزايش کاربري مسکوني و تخصيص حداقل سرانهها و فضاها به ساير کاربريها پيشي گرفتن رشد بر توسعه يا تقدم مقياس بر عملکرد و برتري کميت بر کيفيت نام دارد (همپانژاد ،1388: 18 ). توسعه عبارت از تغييرات کمي و کيفي که هدفش

این نوشته در پایان نامه ها و مقالات ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *